مروری بر سینمای هیچکاک

فیلم به فیلم

فیلم‌های هیچکاک هم محبوب کسانی است که تعریف سینما برایشان چیزی جز سرگرمی نیست و هم آنها که فیلم را شکل تکامل‌یافته هنرهای دیگر می‌دانند. به همین دلیل جایگاه او در تاریخ سینما کم‌نظیر است. تعداد هوادارانش میان فیلم‌بین‌های عادی فراتر از تصور، و حجم کتاب‌هایی که درباره‌اش نوشته شده بی‌شمار است. این فیلمساز انگلیسی تلخ‌اندیش، ترس را در فیلم‌هایش از نو معنی کرد؛ دلهره انسان‌هایی در گریز دائمی از تهدیدهایی نامرئی، بی‌دلیل، هولناک و گاه مضحک. «دلیل» این وضعیت بی‌قرار انسان در جامعه شهری، به برداشت‌های فلسفی و روانشناختی انجامید و «چگونگی» نمایش این برزخ پیچیده، منتقدان را به تامل درباره آثارش واداشت. جایگاه او امروز، صد سال پس از ساخت اولین فیلمش، دست‌نیافتنی است و آثارش همچنان تازه. مرور سینمای هیچکاک در حکم مرور تاریخ سینما و تحولات آن در قرن بیستم است. او در دوران سینمای صامت کارش را به تاثیر از فیلمسازان اکسپرسیونیست آلمانی آغاز کرد. با ورود صدا، به استقبال سینمای ناطق رفت و فیلم‌هایی داستانگو ساخت. در شیوه داستانگویی‌اش، تعلیق را عنصری کارآمد یافت در انتقال بار روانی حوادث بر دوش تماشاگر. به پشتوانه ادبیات انگلستان، الگوهای جنایی را در سینما بسط داد و همزمان با دوران التهاب و جنگ در اروپا، نخستین فیلم‌های مهم جاسوسی را ساخت. به آمریکا دعوت شد و جایگاهش از یک فیلمساز بومی، به فیلمسازی جهانی ارتقا یافت. رفته‌رفته به فیلم‌های رنگی رسید و از نخستین هنرمندانی بود که کوشید تصویر را در قالبی سه‌بعدی عرضه کند. فیلم‌هایش برای هر سلیقه‌ای چیزی داشت؛ اضطراب و عشق و خیانت و جنون و تبهکاری و جنایت و تعقیب و گریز را دستمایه‌ای برای طرح عقایدش قرار داد. پریشانی و تضادهای ذهنی‌اش به فیلم‌هایش راه یافت، گریبان تماشاگر را چسبید و ابدی شد. تقدیرگرایی یک کاتولیک متعصب و نسبی‌گرایی یک فرویدیست منحرف، جاری در لحظات فیلم‌هایش، از یکدیگر غیرقابل‌تفکیک‌اند. هیچکاک کانون این تناقض بود و آثار برجسته‌اش این تناقض را در هیات انسان‌های گم‌گشته، در اوج زیبایی عرضه کردند.

این دومین بار است که در قالب ترمی مجزا، سینمای هیچکاک مورد بررسی قرار خواهد گرفت. فاصله حدودا یک‌دهه‌ای میان این دو ترم، نشانه‌ای است از اشتیاق ماندگار همه ما به این سینما. این دوره در ۱۲ جلسه سه ساعته برگزار می‌شود و به ۱۲ فیلم از کارنامه این فیلمساز پرداخته و در خلال بحث سایر آثار هیچکاک و نکات و ابهامات پیرامون آن‌ها نیز مورد بررسی و تحلیل قرار خواهد گرفت.